Esenler Kaç Metrekare? Bir İlçenin Ölçeğinden Kent Siyasetini Okumak
Esenler kaç metrekare hakkında güvenilir bir başlangıç yapmak isteyenler için Razi olarak bu içeriği hazırladık.
Bir kentin büyüklüğünü yalnızca harita üzerinde ölçmek mümkün mü? Metrekare, aslında iktidarın gündelik hayata nasıl dokunduğunu anlamak için düşündüğümüzden daha siyasal bir ölçüdür. Bir yolun nereden geçeceği, hangi alanın konuta açılacağı, parkın nereye yapılacağı ya da bir mahallenin nasıl dönüştürüleceği; yalnızca teknik kararlar değil, aynı zamanda güç ilişkileri ve toplumsal düzen meseleleridir.
İstanbul’un yoğun ilçelerinden Esenler bu açıdan dikkat çekici bir örnek oluşturuyor.
Esenler’in yüzölçümü ne kadar?
Esenler’in toplam yüzölçümü güncel belediye verilerinde yaklaşık 18 milyon metrekare, yani 18 kilometrekare olarak belirtiliyor. Belediyenin yayımladığı verilere göre bunun önemli bir bölümü geçmişte askeri alan olarak kullanılan geniş arazilerden oluşuyor.
Bu sayı tek başına çok şey söylemeyebilir. Fakat yaklaşık 18 km²’lik bir alanda yüz binlerce insanın yaşaması, Esenler’i yalnızca coğrafi açıdan değil, siyasal açıdan da ilginç hale getiriyor. Çünkü arazi kıtlaştıkça kaynak dağılımı, konut politikası, ulaşım, yeşil alan ve kentsel dönüşüm kararları daha görünür bir iktidar meselesine dönüşüyor.
Metrekareden iktidara: Kent kimin?
Siyaset biliminin temel sorularından biri “Kim, neyi, nasıl elde ediyor?” sorusudur. Kent siyasetine bunu uyarladığımızda soru değişiyor: Kentin toprağı üzerinde karar verme gücü kimde?
Esenler’de kentsel dönüşüm bunun somut örneklerinden biri. Belediye verilerine göre 2009-2023 arasında yaklaşık 59.825 bağımsız birimin dönüşümü tamamlandı; dönüşüm ihtiyacı bulunan yapıların oranı ise 2023’te hâlâ yüzde 56 olarak veriliyordu.
Burada iki farklı siyasal yaklaşım karşı karşıya gelebilir. Birinci yaklaşım, deprem riski ve güvenli konut ihtiyacını önceliklendirerek güçlü kamu müdahalesini savunur. İkinci yaklaşım ise dönüşüm kararlarının yurttaşların mülkiyet, barınma ve mahalle aidiyeti üzerindeki etkilerini sorgular.
Peki hangisi daha demokratik?
Belki de asıl soru budur: Bir kenti daha güvenli hale getirirken yurttaşın karar süreçlerindeki ağırlığını azaltmak zorunda mıyız?
Kurumlar ve meşruiyet meselesi
Modern devlet yalnızca karar alan bir iktidar aygıtı değildir. Aynı zamanda kararlarını kurumlar aracılığıyla meşrulaştırmak zorundadır. Belediye meclisleri, merkezi yönetim, mahkemeler, planlama kurumları ve sivil toplum bu nedenle önemlidir.
Esenler örneğinde merkezi yönetim ile yerel yönetim arasındaki ilişki özellikle dikkat çekicidir. Büyük ölçekli kentsel projelerde devletin farklı düzeyleri birlikte hareket edebilir. Örneğin 8,7 milyon metrekarelik eski askeri alanın dönüşümü, ilçenin mekânsal geleceğini değiştirecek ölçekte bir kamu politikası olarak gündeme geldi.
Bu durum bize klasik bir siyaset bilimi problemini hatırlatıyor: Güçlü devlet mi daha etkilidir, yoksa güçlü yurttaş mı?
Aslında demokratik yönetimin başarısı, bu ikisini birbirinin düşmanı haline getirmemesinde yatıyor.
İdeoloji kentin sokaklarında nasıl görünür?
İdeolojiler yalnızca seçim meydanlarında veya parti programlarında ortaya çıkmaz. Kentin nasıl tasarlandığında da görünür hale gelir.
“Güvenli şehir”, “akıllı şehir”, “yeni şehir”, “yeşil alan” ve “kentsel dönüşüm” gibi kavramlar belirli bir gelecek tasavvurunu taşır. Esenler’de yeni şehir ve akıllı şehir projeleri üzerinden teknoloji, planlama ve modernleşme fikrinin öne çıkarılması bunun bir örneğidir.
Fakat burada ideolojik bir soru sormak gerekiyor: Akıllı bir şehir, aynı zamanda demokratik bir şehir olmak zorunda mıdır?
Teknoloji ulaşımı kolaylaştırabilir, enerji kullanımını azaltabilir ve kamu hizmetlerini iyileştirebilir. Ancak yurttaşın söz hakkını artırmıyorsa, teknolojik modernleşme ile siyasal modernleşmenin aynı şey olduğunu söylemek zorlaşır.
Yurttaşlık yalnızca oy vermek değildir
Demokrasi çoğu zaman seçimlerle özdeşleştiriliyor. Oysa yurttaşlık, seçim günü sandığa gitmekten daha geniş bir kavramdır. Mahalle toplantılarına katılmak, yerel kararları takip etmek, imar değişikliklerini sorgulamak, kamusal alanın kullanımına ilişkin tartışmalara dahil olmak da demokratik yurttaşlığın parçalarıdır.
Bu noktada katılım belirleyici hale geliyor.
Esenler gibi yoğun nüfuslu bir ilçede kentsel dönüşümden park alanlarına kadar pek çok karar doğrudan insanların gündelik yaşamını etkiliyor. Dolayısıyla “proje yapıldı mı?” sorusunun yanında “insanlar bu projeyi şekillendirebildi mi?” sorusunu da sormak gerekiyor.
Bana göre demokratik kent yönetiminin gerçek sınavı tam burada başlıyor.
Esenler, İstanbul ve karşılaştırmalı siyaset
Esenler’i yalnızca İstanbul bağlamında değerlendirmek de eksik kalabilir. Dünyanın farklı şehirlerinde büyük ölçekli kentsel dönüşüm ve yeni şehir projeleri benzer tartışmaları ortaya çıkardı. Güney Kore’deki Songdo, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Masdar City veya Toronto’daki teknoloji odaklı şehircilik projeleri; planlama, teknoloji, sermaye ve kamu gücünün kent üzerindeki etkisini tartışmaya açtı. Esenler’deki “geleceğin şehri” yaklaşımı da bu küresel eğilimle birlikte okunabilir.
Ancak her model kendi siyasal kültürü içinde değerlendirilmelidir. Çünkü kentlerin fiziksel olarak benzemesi, yurttaşların siyasal davranışlarının da aynı olacağı anlamına gelmez.
Sonuç: 18 milyon metrekareden daha büyük bir soru
Esenler yaklaşık 18 milyon metrekarelik bir ilçe. Fakat siyaseten bakıldığında mesele bundan çok daha büyük.
Çünkü kent toprağı; iktidar, kurumlar, mülkiyet, ideoloji, yurttaşlık ve demokrasi arasındaki ilişkilerin somutlaştığı bir alan. Bir parkın büyüklüğü, bir konut projesinin kapsamı veya bir yolun güzergâhı aslında “nasıl bir toplum istiyoruz?” sorusuyla bağlantılı.
Belki de Esenler’i anlamanın en iyi yolu metrekare hesabından sonra şu soruyu sormaktır:
Şehir kimin için tasarlanıyor ve o şehrin geleceğine kim karar veriyor?
Demokrasinin kalitesi bazen parlamento salonlarında değil, insanların yaşadığı mahallenin nasıl değiştiğinde anlaşılır. Esenler’in 18 milyon metrekarelik alanı da bu nedenle yalnızca bir coğrafya değil; iktidarın, toplumsal düzenin ve yurttaşlığın gündelik hayatta sınandığı büyük bir siyasal laboratuvar olarak okunabilir.
Siyaset teorilerini açıkça karşılaştır
Anahtar kelimeleri daha organik dağıt
Bu içeriğin sonunda Esenler kaç metrekare konusunda daha bilinçli bir bakış kazandığınızı umuyoruz.